Czym jest TSR

Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach, czyli TSR, to nurt psychoterapii i pomocy psychologicznej, który koncentruje się przede wszystkim na tym, co ma się zmienić, a nie wyłącznie na szczegółowym analizowaniu problemu. W centrum rozmowy znajdują się cele, zasoby, mocne strony oraz te momenty, w których trudność była mniejsza albo nie pojawiała się wcale.

W praktyce oznacza to, że podczas spotkań szukamy razem odpowiedzi na pytania: czego potrzebujesz, po czym poznasz, że sytuacja się poprawia, co już działa choćby w małym stopniu i jaki może być pierwszy realny krok. TSR zakłada, że nawet w trudnym czasie człowiek ma w sobie doświadczenia, umiejętności i zasoby, na których można budować zmianę. Podejście to zostało rozwinięte przez Steve’a de Shazera, Insoo Kim Berg i współpracowników w Milwaukee w Stanach Zjednoczonych.

TSR jest podejściem krótkoterminowym, uważnym i bardzo konkretnym. Nie chodzi w nim o dawanie prostych rad ani o pomijanie cierpienia. Chodzi raczej o to, by w atmosferze szacunku i współpracy pomóc osobie zobaczyć kierunek, odzyskać sprawczość i krok po kroku budować zmianę, która będzie dla niej naprawdę użyteczna.

Skuteczność TSR – dowody naukowe

TSR jest podejściem, którego skuteczność była wielokrotnie analizowana w badaniach naukowych. Najnowsze przeglądy systematyczne i metaanalizy wskazują, że terapia skoncentrowana na rozwiązaniach może przynosić korzystne efekty w pracy z różnymi trudnościami psychospołecznymi, w tym z obniżonym nastrojem, lękiem, stresem i problemami w funkcjonowaniu społecznym.

W przeglądzie parasolowym z 2024/2025 roku autorzy podsumowali wcześniejsze metaanalizy i przeglądy, wskazując, że SFBT, czyli międzynarodowa nazwa TSR, wykazuje istotne pozytywne efekty w różnych grupach, kontekstach i kulturach, bez dowodów na szkodliwość tej formy pracy. Z kolei metaanaliza z 2024 roku obejmująca 72 badania wskazała ogólny pozytywny efekt terapii w obszarze problemów psychospołecznych.

Warto przy tym uczciwie zaznaczyć, że jak w każdym nurcie terapeutycznym, skuteczność zależy od wielu czynników: rodzaju trudności, gotowości do pracy, jakości relacji terapeutycznej, dopasowania metody do potrzeb danej osoby i regularności spotkań. TSR nie jest „magiczną metodą”, ale dla wielu osób okazuje się podejściem bardzo pomocnym, klarownym i wzmacniającym.

Podejście skoncentrowane na rozwiązaniach jako ewolucja nurtu systemowego w terapii

TSR wyrasta z tradycji terapii systemowej i terapii krótkoterminowej. Zamiast skupiać się wyłącznie na diagnozowaniu źródeł problemu, przejmuje z nurtu systemowego uważność na relacje, kontekst życia i sposób, w jaki człowiek funkcjonuje wśród innych ludzi, a jednocześnie przesuwa akcent jeszcze mocniej w stronę celu, wyjątków od problemu i tego, co już działa.

Można powiedzieć, że TSR jest praktyczną ewolucją myślenia systemowego. Nie zatrzymuje się głównie na pytaniu „skąd to się wzięło?”, ale idzie dalej i pyta „co ma być inaczej?”, „po czym poznamy poprawę?” oraz „co już teraz daje choć trochę ulgi albo nadziei?”. Taki sposób pracy pozwala wielu osobom szybciej poczuć sens terapii i odzyskać wpływ na własne życie.

To podejście jest szczególnie bliskie osobom, które potrzebują rozmowy konkretnej, uporządkowanej i opartej na współpracy. Terapeuta nie stawia się tu w roli kogoś, kto „wie lepiej”, ale towarzyszy w odkrywaniu rozwiązań dopasowanych do konkretnej osoby, jej historii i możliwości.

TSR w Polsce i na świecie

TSR jest dziś znane i stosowane na całym świecie, zarówno w psychoterapii, jak i w poradnictwie, edukacji, pomocy społecznej czy pracy z rodzinami. W Europie ważną rolę odgrywa European Brief Therapy Association, czyli EBTA, założone w 1993 roku przez Steve’a de Shazera, Insoo Kim Berg i europejskich praktyków podejścia skoncentrowanego na rozwiązaniach.

W Polsce rozwój TSR od wielu lat wspiera Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach. Stowarzyszenie powstało w 2008 roku, a oficjalnie zostało zarejestrowane w 2009 roku. Prowadzi działania szkoleniowe, certyfikacyjne i popularyzujące standardy pracy w tym nurcie.

W Polsce istnieją także środowiska zawodowe, szkolenia, konferencje i publikacje poświęcone temu podejściu. Dobrym przykładem jest międzynarodowa konferencja EBTA, która odbyła się w 2023 roku w Sosnowcu, współorganizowana przez polskie środowisko TSR.

Literatura TSR

Osobom, które chcą lepiej poznać ten nurt, można polecić zarówno klasyczne publikacje twórców podejścia, jak i nowsze opracowania dotyczące praktyki oraz badań nad skutecznością TSR.

Polecana literatura:

Steve de Shazer, Klucze do rozwiązań w terapii krótkoterminowej
Insoo Kim Berg, Terapia krótkoterminowa skoncentrowana na rozwiązaniu
Steve de Shazer, Words Were Originally Magic
Wallace J. Gingerich, Eric Kim, Cynthia Franklin i inni, publikacje naukowe dotyczące skuteczności SFBT
czasopismo „Rozwiązania” wydawane przez Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach od 2015 roku.

Na stronie można też dodać krótki dopisek, że literatura TSR jest przydatna nie tylko dla specjalistów, ale również dla osób, które chcą lepiej zrozumieć, na czym polega to podejście i dlaczego dla wielu pacjentów jest ono tak wspierające.

Jak wygląda terapia w nurcie TSR w praktyce

Pierwsze spotkanie w nurcie TSR służy przede wszystkim temu, żeby dobrze zrozumieć Twoją sytuację i wspólnie ustalić, czego potrzebujesz. Rozmowa nie musi zaczynać się od bardzo szczegółowego opowiadania całej historii życia. Ważniejsze jest to, z czym przychodzisz teraz i po czym poznasz, że terapia idzie w dobrą stronę.

W trakcie kolejnych spotkań terapeuta może zadawać pytania, które pomagają zobaczyć cel, nazwać oczekiwaną zmianę i wychwycić te momenty, kiedy problem był słabszy albo kiedy udało Ci się poradzić sobie choć trochę lepiej. W TSR często wykorzystuje się pytania o wyjątki, pytania skalujące oraz rozmowę o preferowanej przyszłości.

To podejście jest bardzo konkretne, ale jednocześnie pełne szacunku dla tempa i granic danej osoby. Nie chodzi o udawanie, że problem nie istnieje. Chodzi o to, by nie utknąć wyłącznie w cierpieniu, tylko stopniowo budować realne, możliwe do osiągnięcia zmiany w codziennym życiu.

Liczba spotkań jest zawsze sprawą indywidualną. Czasem kilka konsultacji pomaga odzyskać kierunek i sprawczość, a czasem potrzebna jest dłuższa praca. Najważniejsze jest to, żeby sposób pomocy był dopasowany do osoby, jej sytuacji i celu, z jakim zgłasza się po wsparcie.